برای بهبود تخمک گذاری یا حتی بارور شدن داشتن یک سبک زندگی سالم از جمله رژیم غذایی متعادل، حفظ وزن سالم، مدیریت استرس و خواب کافی نیاز است؛ اما در بسیاری از موارد بنا به تشخیص پزشک برای بهبود تخمک گذاری باید حتما از داروهای رایج تخمک گذاری استفاده کرد. داروهای مختلفی میتوانند برای بهبود تخمکگذاری در زنان استفاده شوند که رایجترین آنها کلومیفن سیترات، گنادوتروپینها، لتروزول و متفورمین هستند که به تحریک تخمدانها برای آزادسازی تخمک (تخمکگذاری) یا تنظیم هورمونهای دخیل در تخمکگذاری کمک میکنند. اگرچه این داروها عموما مؤثر هستند، اما در برخی از موارد هم میتوانند عوارض جانبی نیز ایجاد کنند. در این مقاله از وب سایت بهترین دکتر زنان و زایمان قصد داریم معرفی از داروهای بهبود تخمک گذاری داشته باشیم و در نهایت نگاهی به عوارض و فواید این داروها داشته باشیم. با ما همراه باشید.
مزایای داروهای تخمکگذاری
مصرف داروهای تخمک گذاری علاوه بر بهبود تخمک گذاری و کمک به بالابردن شانس باربری افراد، میتواند مزایای زیر را به همراه داشته باشد:
- بهبود تخمکگذاری: اصلیترین مزیت مصرف این داروها بهبود تخمک گذاری است. در اصل مصرف این داروها با تحریک یا تنظیم تخمکگذاری در زنانی که تخمکگذاری نامنظم دارند، بهترین عملکرد را دارد.
- افزایش احتمال بارداری: با تسهیل تخمکگذاری، این داروها احتمال لقاح را چه به صورت طبیعی و چه از طریق فناوریهای کمک باروری افزایش میدهند. داروهای باروری نقش مهمی در افزایش احتمال لقاح دارند. این درمانها میتوانند احتمال لقاح موفقیت آمیز را به میزان قابل توجهی بهبود بخشند. تحقیقات نشان میدهد زنانی که از داروهای باروری استفاده میکنند، اغلب در مقایسه با زنانی که از آنها استفاده نمیکنند، میزان بارداری بالاتری را تجربه میکنند.
- بهبود عملکرد تخمدان: در زنان مبتلا به PCOS، متفورمین میتواند به بهبود عملکرد کلی تخمدان و بازیابی بالقوه تخمکگذاری منظم کمک کند.
- بارداری چندقلویی: گنادوتروپینها میتوانند تخمدانها را برای تولید چندین تخمک تحریک کنند، که میتواند برای IVF مفید باشد، اما خطر بارداری چندقلویی را نیز افزایش میدهد.
لیستی از داروهای بهبود تخمک گذاری
همانطور که میدانید برخی از زنان ممکن است به دلیل عدم آزادسازی تخمک (تخمکگذاری) توسط تخمدانهایشان، در باردار شدن مشکل داشته باشند. متخصصان باروری ممکن است از داروهایی که بر تخمکگذاری تأثیر میگذارند برای کمک به باردار شدن این زنان استفاده کنند. حدود ۲۵٪ از زنان نابارور در تخمکگذاری مشکل دارند. این زنان ممکن است کمتر تخمکگذاری کنند یا اصلاً تخمکگذاری نداشته باشند. داروهای تحریک تخمکگذاری میتوانند به زنان کمک کنند تا تخمکگذاری منظمتری داشته باشد و احتمال بارداری او را افزایش دهند.
داروهای باروری به اشکال مختلفی مانند قرص و تزریق عرضه میشوند. قرصهایی مانند کلومیفن سیترات به صورت خوراکی، معمولاً به مدت پنج روز در شروع چرخه قاعدگی مصرف میشوند.
تزریق اغلب برای درمانهای پیشرفتهتر استفاده میشود. این داروها شامل گنادوتروپینها هستند که مستقیماً تخمدانها را برای تولید تخمک تحریک میکنند. برخی از زنان ممکن است برای دستیابی به نتایج مطلوب، به تزریقهای متعدد در طول چند روز نیاز داشته باشند.
1. کلومیفن سیترات
یکی از مهمترین داروهایی که برای بهبود باروری استفاده میشود؛ کلومیفن سیترات است. این داروی خوراکی با مسدود کردن گیرندههای استروژن در مغز غده هیپوفیز را تحریک میکند تا هورمون محرک فولیکول (FSH) و هورمون لوتئینیزهکننده (LH) بیشتری آزاد کند. سپس این هورمونها تخمدانها را برای رشد و آزادسازی تخمک تحریک میکنند. با اینکه میزان موفقیت این دارو در القای تخمکگذاری حدود ۷۰ تا ۹۰ درصد و تقریباً ۵۰ درصد در رسیدن به بارداری در شش دوره است، اما عوارض جانبی بالقوهای نیز به همراه دارد. شایعترین عوارض جانبی شامل گرگرفتگی، نوسانات خلقی و نفخ است. همچنین خطر بارداری چندقلویی، عمدتا دوقلو، وجود دارد که در حدود ۱۰ درصد از بارداریهای ناشی از کلومید رخ میدهد.
بااینکه استفاده از کلومیفن در اکثر موارد عوارضی برای فرد به همراه ندارد، بااینحال ممکن است باعث واکنشهای آلرژیک شود که میتواند جدی باشد. در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر از یک واکنش آلرژیک جدی، مصرف کلومیفن را متوقف کرده و فورا به پزشک خود اطلاع دهید:
- مشکلات تنفسی یا خس خس سینه
- تپش قلب
- تب یا احساس ناخوشی عمومی
- حالت تهوع یا استفراغ
- سرگیجه، احساس سبکی سر یا غش
- گرفتگی معده
- درد مفاصل
اگر این داروها با دوزهای بالاتر و در طولانی مدت مصرف شود، با عوارضی برای فرد همراه است.
2. گنادوتروپینها (FSH، LH، hCG)
این داروها به صورت تزریقی برای فرد تجویز میشود و مستقیما تخمدانها را برای تولید چندین تخمک تحریک میکنند. در روشهای IVF یا سایر فناوریهای کمک باروری استفاده از چنین داروهایی الزامی است. برندهای محبوب hCG شامل Pregnyl، Ovidrel و Novarel هستند. اگرچه استفاده از این داروها در بسیاری از زنان با تجویز پزشک رایج است اما در برخی از موارد منجر به عوارض جانبی مانند تورم یا درد در محل تزریق، خستگی و سردرد شود. همچنین در صورت آزاد شدن بیش از یک تخمک یا استفاده همزمان با سایر درمانهای باروری، خطر بارداری چندقلویی را افزایش میدهد.
مصرف این داروها در برخی از زنان با عوارض و علائمی همراه است که باید در صورت مشاهده هرگونه علائم زیر در اسرع وقت داروی خود را قطع کرده و به پزشک مراجعه کنید:
- سردرد
- بیقراری یا تحریکپذیری
- افسردگی
- خستگی
- احتباس مایعات
3. متفورمین
این دارو در درجه اول برای درمان دیابت نوع 2 استفاده میشود، اما با بهبود حساسیت به انسولین و کاهش مقاومت به انسولین، در بهبود تخمکگذاری در زنان مبتلا به PCOS (سندرم تخمدان پلیکیستیک) نیز مؤثر است. معمولا مصرف متفورمین برای بهبود تخمک گذاری در اکثر زنان با عوارضی همراه نیست؛ اما اگر مشکل خاصی دارید باید قبل از مصرف دارو، مشکلات خود را با پزشک معالج در میان بگذارید.
مطلب پیشنهادی: سندروم تخمدان پلیکیستیک (PCOS) و تأثیر آن بر تخمکگذاری
4. لتروزول (Letrozole Femara)
لتروزول به عنوان یک داروی خوراکی معمولاً برای القای تخمکگذاری استفاده میشود. این دارو به ویژه برای زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS) مؤثر است. برخلاف کلومیفن سیترات (کلومید)، لتروزول مستقیماً با گیرندههای استروژن تداخل ندارد. در عوض، آنزیم آروماتاز را که آندروژنها را به استروژن تبدیل میکند، مهار میکند. این کاهش در سطح استروژن باعث میشود بدن تولید هورمون محرک فولیکول (FSH) را افزایش دهد و در نتیجه رشد فولیکولهای تخمدان و افزایش تخمکگذاری را تقویت کند.
این قرص باید به مدت پنج روز در اوایل چرخه قاعدگی مصرف میشود. اثربخشی لتروزول در القای تخمکگذاری در زنان مبتلا به PCOS عموماً بیشتر از کلومید است و ممکن است منجر به میزان بالاتر بارداری در این بیماران شود. عوارض جانبی لتروزول شامل موارد زیر است:
- خستگی
- سرگیجه
- گاهی اوقات گرگرفتگی
که این عوارض بسیار خفیف هستند.
5. هورمون تحریککننده فولیکول (FSH)
هورمون تحریککننده فولیکول (FSH) یک داروی تزریقی استکه برای تحریک رشد و بلوغ فولیکولهای تخمدان توسط پزشک معالج تجویز میشود. این دارو مستقیما تخمدانها را تحریک میکند و غده هیپوفیز را که معمولا این هورمون را تنظیم میکند، دور میزند. این منجر به رشد چندین فولیکول میشود و احتمال ایجاد تخمکهای بالغ برای تخمکگذاری را افزایش میدهد.
FSH معمولا به صورت تزریق زیر جلدی تجویز شده و بسته به پاسخ فرد و پروتکلهای خاص درمان ناباروری که انجام میشود، 10 تا 12 روز طول میکشند.
مطلب پیشنهادی: بهترین مکمل های جنسی برای آقایان و خانم ها
آیا مصرف این داروها میتواند عوارض جدی برای فرد به همراه داشته باشد؟
به غیر از این عوارض گفته شده در برخی از موارد مصرف داروهای بهبود تخمک گذاری به خصوص داروهای تزریقی برای فرد با عوارضی همراه است. بهعنوانمثال سندرم تحریک بیش از حد تخمدان (OHSS) یکی از نگرانکنندهترین شرایط و خطرات در چنین مواقعی است. OHSS زمانی اتفاق میافتد که تخمدانها به داروهای تحریککننده بیش از حد پاسخ میدهند.
علائم این موضوع شامل درد شدید شکم، افزایش سریع وزن و مشکل در تنفس است. در موارد شدید حتی میتواند منجر به بستری شدن در بیمارستان شود. در نظر داشته باشید که چنین علائمی معمولا نادر است و در اکثر زنان پس از مصرف دارو رخ نمیدهد. زنان زیر 35 سال در مقایسه با زنان مسنتر، شانس بیشتری برای ابتلا به OHSS دارند.
میزان موفقیت استفاده از داروهای بهبود تخمک گذاری چقدر است؟
میزان موفقیت استفاده از چنین داروهایی در زنان بسیار متفاوت است. عوامل مختلفی مانند سن، مشکلات زمینهای سلامت و مشکلات خاص باروری بر میزان اثربخشی یا عدم اثربخشی چنین داروهایی تاثیر دارند. به عنوان مثال، زنان زیر 35 سال معمولاً میزان موفقیت بالاتری با داروهای باروری نسبت به زنان مسنتر دارند.
کلومیفن سیترات برای زنانی که مشکلات تخمکگذاری دارند، میزان موفقیت حدود 20٪ در هر چرخه دارد. در مقابل، هورمونهای تزریقی میتوانند شانس را به میزان قابل توجهی افزایش دهند، اما ممکن است منجر به بارداریهای چندقلویی شوند.
از دیگر عوامل مؤثر بر موفقیت میتوان به کیفیت تخمکها و اسپرم اشاره کرد. بیماریهایی مانند سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS) نیز میتوانند بر نتایج تأثیر بگذارند. در نظر داشته باشید که زمان استفاده از داروها برای یک مدت زمان مشخص است. درمانها برای یک تا سه دوره قاعدگی طول میکشند. پزشکان در این مدت بیماران را از نزدیک تحت نظر دارند و دوزها را بر اساس پاسخهای فردی تنظیم میکنند. در صورت عدم موفقیت تلاشهای اولیه، ممکن است برخی از داروها نیاز به مصرف طولانیتری داشته باشند.
چه کسانی از داروهای بهبود تخمک گذاری استفاده میکنند؟
معمولا داروهای القای تخمک گذاری برای این دسته از افراد تجویز میشود:
- زنانی که چرخههای بدون تخمکگذاری دارند: عدم تخمکگذاری وضعیتی است که در آن تخمدانها به طور منظم تخمک آزاد نمیکنند و منجر به چرخههای قاعدگی نامنظم یا غایب میشوند. القای تخمکگذاری به تحریک تخمدانها برای آزادسازی تخمک کمک میکند و شانس بارداری را بهبود میبخشد.
- نقص فاز لوتئال: پس از تخمکگذاری، فاز لوتئال نیمه دوم چرخه قاعدگی است. نقص فاز لوتئال زمانی رخ میدهد که این فاز خیلی کوتاه باشد و به طور بالقوه منجر به مشکلاتی در لانهگزینی و حفظ بارداری شود.
- ناباروری بدون علت: در مواردی که علت ناباروری از طریق آزمایشهای تشخیصی معمول قابل شناسایی نباشد، ممکن است داروهای بهبود تخمک گذاری برای فرد تجویز شوند.
- سندرم تخمدان پلیکیستیکPCOS) ): یک اختلال هورمونی شایع در بین زنان در سن باروری است که اغلب منجر به تخمکگذاری نامنظم یا عدم تخمکگذاری میشود. القای تخمکگذاری معمولاً در بیماران PCOS برای تنظیم تخمکگذاری و افزایش احتمال بارداری استفاده میشود.
مطلب پیشنهادی: تشخیص روزهای تخمک گذاری در زنان با سیکل های نامنظم قاعدگی؛ چطور بفهمیم تخمک گذاری داریم؟
سخن پایانی
ناباروری ناشی از اختلالات تخمک گذاری اغلب میتواند با داروها و درمانهای مختلفی که منجر به رشد و تکامل یک تخمک بالغ میشود، اصلاح شود. برای این منظور معمولا نیاز به چک کردن غده تیروئید هم دیده میشود چراکه براساس مقاله رابطه کم کاری تیروئید با تخمک گذاری و ناباروری و دوران بارداری از ساست دکتر قاسمی راد، اگر مبتلا به کم کاری تیروئید هستید، یکی از مشکلاتی که ممکن است با آن مواجه شوید، تخمکگذاری ضعیف و ناباروری است.
داروهای بهبود تخمک گذاری نقش مهمی در سلامت و تقویت تخمکهای شما و در نهایت در مسیر باروری دارند؛ به همین دلیل درک انواع، مزایا و خطرات احتمالی چنین داروهایی به شما قدرت میدهد تا تصمیمات آگاهانه بگیرید. این داروها میتوانند شانس موفقیت شما را افزایش دهند، به خصوص در طول درمانهایی مانند IVF.
عوارض جانبی رایج این داروها شامل نوسانات خلقی، نفخ، سردرد و گرگرفتگی است که معمولا نادر هستند اما بهتر است شما از چنین عوارضی آگاه باشید. اگر برای بهبود تخمک گذاری و بارداری به دنبال یک متخصص عالی هستید که بتوانید مشکلات خود را با او درمیان بگذارید، پیشنهاد ما به شما دکتر انیس قاسمی راد است. ایشان باتوجه به سن، سلامت عمومی بدن و سابقه شما بهترین داروهای بهبود تخمک گذاری را برای شما تجویز میکند. همچنین دکتر انیس قاسمی راد تمامی خدمات درمانی و جراحی زنان و تمامی خدمات قبل،حین و بعد از بارداری را به بانوان کرمانی ارائه می دهند. برای رزرو نوبت یا مشاوره آنلاین، با شماره 03432224453 تماس بگیرید.