در زبانهٔ جدید باز می‌شود

دکتر انیس قاسمی راد

جراح و متخصص زنان و زایمان و نازایی

روش‌های نوین برای تحریک تخمک‌گذاری در درمان ناباروری

ناباروری یکی از مشکلاتی است که بسیاری از زوجین با آن روبرو هستند. خوشبختانه بسیاری از زنان امروزه با روش‌های نوین می‌توانند یک بارداری خوب و عالی داشته باشند.

در روش‌های نوین برای تحریک تخمک‌گذاری در درمان ناباروری با استفاده از داروهای تحریک تخمک گذاری و روش‌های کمک‌باروری مانند IVF و ICSI می‌توان باردار شد.

دریافت نوبت از بهترین متخصص زنان و زایمان در کرمان

اولین راه درمان ناباروری چیست؟

 روش‌های نوین برای تحریک تخمک‌گذاری برای بارداری

اولین راه درمان ناباروری همیشه IVF یا روش‌های پیچیده کمک‌باروری نیست. ابتدا باید مشخص شود مشکل از کدام بخش مسیر باروری است؛ یعنی آیا تخمک‌گذاری انجام می‌شود، لوله‌های رحمی باز هستند، وضعیت رحم مناسب است و پارامترهای اسپرم چگونه است.

به همین دلیل، ارزیابی ناباروری باید تا حد امکان برای هر دو زوج انجام شود و سپس بر اساس علت مشخص‌شده، درمان انتخاب شود.

اگر مشکل اصلی، تخمک‌گذاری نامنظم یا عدم تخمک‌گذاری باشد، تحریک تخمک‌گذاری با دارو می‌تواند یکی از نخستین درمان‌های اختصاصی باشد.

در مقابل، اگر انسداد لوله‌های رحمی، مشکل قابل‌توجه اسپرم، اندومتریوز یا عوامل دیگر وجود داشته باشد، صرفاً تحریک تخمک‌گذاری مشکل را برطرف نمی‌کند و مسیر درمان متفاوت خواهد بود.

چه زمانی برای بررسی ناباروری باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر زن کمتر از 35 سال داشته باشد و پس از 12 ماه رابطه جنسی منظم بدون استفاده از روش جلوگیری بارداری رخ نداده باشد، زمان بررسی ناباروری فرا رسیده است.

در زنان 35 سال و بالاتر، بررسی معمولاً پس از 6 ماه تلاش ناموفق توصیه می‌شود و در سن بالای 40 سال بهتر است ارزیابی بدون تأخیر انجام شود.

در صورت وجود مشکلاتی مانند قاعدگی‌های بسیار نامنظم، اندومتریوز، سابقه جراحی لگنی یا احتمال مشکل اسپرم نیز نباید منتظر این بازه‌های زمانی ماند.

توصیه‌های ACOG نیز بر شروع ارزیابی پس از 12 ماه در افراد زیر 35 سال و پس از 6 ماه در افراد بالای 35 سال تأکید دارد.

If you are older than 35, an evaluation is recommended after 6 months of trying
ترجمه: اگر بالای 35 سال هستید، پس از 6 ماه تلاش برای بارداری، ارزیابی ناباروری توصیه می‌شود.

قبل از تحریک تخمک‌گذاری چه بررسی‌هایی لازم است؟

قبل از شروع داروهای تحریک تخمک‌گذاری، باید مشخص شود که آیا واقعاً مشکل اصلی، اختلال تخمک‌گذاری است یا عامل دیگری در ناباروری نقش دارد.

بررسی اولیه می‌تواند شامل ارزیابی الگوی قاعدگی و تخمک‌گذاری، سونوگرافی، بررسی ذخیره تخمدان در موارد لازم، بررسی باز بودن لوله‌های رحمی و آزمایش مایع منی همسر باشد. در ارزیابی ناباروری، بررسی هم‌زمان عامل مردانه اهمیت زیادی دارد و نباید تمام تمرکز درمان روی تخمک‌گذاری زن باشد.

آیا می‌توان تخمک‌گذاری را به طور طبیعی افزایش داد؟

متاسفانه، هیچ راه حل واحد و مطئمنی برای افزایش تخمک‌گذاری به طور طبیعی وجود ندارد. با این حال، روش‌های مختلفی وجود دارد که ممکن است به شما در متعادل کردن هورمون‌هایتان کمک کند، که به نوبه خود به افزایش احتمال تخمک‌گذاری هم کمک خواهد کرد.

به غیر از روش‌های نوین افزایش تخمک گذاری که در ادامه مقاله در مورد آن صحبت خواهیم کرد، خواب کافی، حفظ رژیم غذایی سالم، ورزش منظم و کنترل استرس همگی می‌توانند در بهبود کیفیت تخمک‌های شما تاثیر داشته باشید. همچنین مصرف مکمل‌های خاصی مانند فولات، اسیدهای چرب امگا ۳ و آهن نیز ممکن است کمک کننده باشد.

آیا می‌توان تخمک‌گذاری را به طور طبیعی افزایش داد؟

چه روش‌هایی برای تحریک تخمک گذاری در درمان ناباروری انجام می‌شود؟

روش‌های جدید برای تحریک تخمک‌گذاری در درمان ناباروری، در مرحله اول شامل تنظیم پروتکل‌های دارویی و بررسی گزینه‌های دارویی جدید برای افزایش رشد فولیکول و آزادسازی تخمک است. در این گونه مواقع با آزادسازی تخمک یا حتی تقویت کردن تخمک‌های موجود می‌توان تخمک گذاری را در زنان تقویت کرد.

روش هدف اصلی روش انجام کاربرد معمول نکته مهم
لتروزول القای تخمک‌گذاری خوراکی به‌ویژه PCOS همراه با عدم تخمک‌گذاری در PCOS درمان دارویی خط اول
کلومیفن القای تخمک‌گذاری خوراکی اختلالات تخمک‌گذاری احتمال بارداری چندقلویی وجود دارد
گنادوتروپین‌ها تحریک رشد فولیکول تزریقی عدم پاسخ به درمان‌های ساده‌تر یا IVF نیازمند پایش دقیق
IUI رساندن اسپرم به رحم داخل رحمی برخی موارد ناباروری بدون علت مشخص یا عامل مردانه خفیف معمولاً به لوله رحمی باز نیاز دارد
IVF لقاح خارج از بدن آزمایشگاهی علل مختلف ناباروری شامل تحریک تخمدان، تخمک‌گیری و انتقال جنین
ICSI تزریق اسپرم داخل تخمک آزمایشگاهی به‌خصوص عامل مردانه یا شکست قبلی لقاح برای همه IVFها ضروری نیست
IVM بلوغ تخمک در آزمایشگاه آزمایشگاهی شرایط منتخب جایگزین عمومی IVF استاندارد نیست
PRP درمان مکمل در حال بررسی تزریق برخی شرایط خاص شواهد کافی برای اثربخشی روتین وجود ندارد

در سیکل‌های دارویی برای باروری، از داروهای هورمونی برای القای تخمک‌گذاری در طول چرخه یک زن استفاده می‌شود.

برخلاف سیکل‌های طبیعی، که در آن فقط یک تخمک بالغ و آزاد می‌شود، سیکل‌های دارویی اغلب منجر به تولید چندین تخمک می‌شوند و احتمال لقاح را بهبود می‌بخشند.

اگر می‌خواهید درباره داروهایی که برای تنظیم یا تحریک تخمک‌گذاری استفاده می‌شوند، اطلاعات بیشتری داشته باشید، راهنمای داروهای رایج برای بهبود تخمک‌گذاری نیز می‌تواند برای شما مفید باشد.

سیکل‌های دارویی ممکن است به تنهایی یا در ترکیب با روش‌هایی مانند، IUI یا IVF استفاده شوند. انتخاب دارو و برنامه درمانی به تشخیص، سن فرد، سطح هورمون و نحوه پاسخ بدن شما به درمان‌های قبلی بستگی دارد.

1. مصرف برخی از داروها مانند کلومیفن سیترات (کلومید)

در روش‌های نوین تحریک تخمک گذاری در قدم اول برای فرد داروهای خوراکی تجویز می‌شود. این داروها با مسدود کردن گیرنده‌های استروژن در مغز عمل می‌کنند که به غده هیپوفیز سیگنال می‌دهد تا هورمون محرک فولیکول (FSH) بیشتری آزاد کند و رشد فولیکول‌های تخمدان را بیشتر خواهد کرد.

کلومیفن یکی از داروهای رایج برای تقویت تخمک در جهت باروری است. معمولا این دارو  در زنان با تخمک‌گذاری نامنظم یا برای افزایش تعداد تخمک‌های بالغ در زنان با تخمک‌گذاری طبیعی استفاده می‌شود.

2. مصرف داروی لتروزول

لتروزول مشابه کلومیفن (یک مهارکننده آروماتاز) برای تحریک تخمک‌گذاری استفاده می‌شود. این دارو به دلیل مزایای بالقوه‌اش در زنانی که به کلومیفن پاسخ خوبی نداده‌اند یا عوارض جانبی مانند نازک شدن پوشش رحم را تجربه کرده‌اند، محبوبیت پیدا می‌کند.

لتروزول؛ یکی از درمان‌های خط اول در ناباروری ناشی از PCOS

در زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS) که به دلیل عدم تخمک‌گذاری دچار ناباروری شده‌اند و عامل ناباروری دیگری وجود ندارد، لتروزول در راهنمای بین‌المللی مبتنی بر شواهد به‌عنوان درمان دارویی خط اول برای القای تخمک‌گذاری توصیه می‌شود.

مطالعات و مرورهای سیستماتیک نیز نشان داده‌اند که لتروزول در این گروه می‌تواند نسبت به کلومیفن با احتمال بالاتری از بارداری و تولد زنده همراه باشد.

بنابراین، در زنان مبتلا به PCOS نباید کلومیفن و لتروزول را صرفاً دو داروی کاملاً هم‌سطح در نظر گرفت؛ انتخاب دارو باید با توجه به علت اختلال تخمک‌گذاری و شرایط فرد انجام شود.

3. گنادوتروپین‌ها

اگر داروهای خوراکی موفقیت‌آمیز نباشند یا حتی اگر کنترل دقیق‌تری لازم باشد، ممکن است از هورمون‌های تزریقی (گنادوتروپین‌ها) استفاده شود. این هورمون‌ها شامل FSH و LH هستند که مستقیماً تخمدان‌ها را برای تولید چندین تخمک در یک چرخه تحریک می‌کنند.

این داروهای تزریقی برای تحریک رشد فولیکول، به ویژه در مواردی که داروهای خوراکی مؤثر نیستند یا برای زنانی که تحت IVF قرار می‌گیرند، استفاده می‌شوند.

4. GnRH آگونیست‌ها و آنتاگونیست‌ها

اگر فرد نیازی به لقاح مصنوعی یا همان IVFداشته باشد، برای تنظیم دقیق تخمک‌گذاری در سیکل‌های آی‌وی‌اف می‌توان از این دسته داروها استفاده کرد که بازهم باید باتوجه به سن و شرایط فرد توسط پزشک تجویز شوند.

سندرم تحریک بیش از حد تخمدان (OHSS) چیست؟

یکی از عوارض مهم تحریک تخمدان، به‌ویژه در درمان‌هایی که از داروهای تزریقی استفاده می‌شود، سندرم تحریک بیش از حد تخمدان یا OHSS است. در این وضعیت تخمدان‌ها بیش از حد به داروها پاسخ می‌دهند و بزرگ می‌شوند و در موارد شدید، تجمع مایع در شکم و اختلالات مهم دیگری ایجاد می‌شود. خطر OHSS در افرادی که پاسخ تخمدانی بالایی دارند، از جمله برخی زنان مبتلا به PCOS، بیشتر است.


عمل زیبایی واژن در کرمان | سفید کردن واژن در کرمان


روش‌های نوین کمک باروری چیست؟

بااینکه برای تقویت و بهبود تخمک می‌توان از روش‌های نوین مختلفی استفاده کرد؛ اما بااین‌حال بد نیست نگاهی به روش‌های نوین کمک باروری داشته باشیم.

IVF (لقاح آزمایشگاهی)

روش لقاح آزمایشگاهی یا IVF را تقریباً همه می‌شناسیم. در این روش، پس از تحریک تخمدان‌ها، تخمک‌ها با روشی به نام پانکچر تخمدان یا تخمک‌گیری از تخمدان خارج می‌شوند و در آزمایشگاه با اسپرم لقاح داده می‌شوند. جنین حاصل از این فرایند نیز پس از طی مراحل لازم، به رحم منتقل می‌شود. میزان موفقیت IVF به عوامل مختلفی مانند سن مادر، کیفیت تخمک‌ها و اسپرم، وضعیت رحم و آندومتر و شرایط جنین بستگی دارد.

IVF

ICSI (میکرواینجکشن)

در این روش یک اسپرم به طور مستقیم به داخل تخمک تزریق می‌شود، که این روش برای درمان ناباروری مردانه و مواردی که کیفیت اسپرم پایین است استفاده می‌شود.

آیا ICSI برای همه بیماران IVF لازم است؟

ICSI به معنی تزریق مستقیم یک اسپرم به داخل تخمک است و کاربرد اصلی آن در مواردی است که عامل مردانه قابل‌توجه وجود دارد یا در یک سیکل IVF قبلی لقاح با روش معمول با شکست مواجه شده است.

با این حال، ICSI برای همه افرادی که IVF انجام می‌دهند ضروری نیست. راهنمای جدید ASRM در سال 2026 تأکید می‌کند که در نبود عامل مردانه یا سابقه شکست لقاح، استفاده روتین از ICSI برای همه تخمک‌ها به بهبود نرخ تولد زنده منجر نشده است.

IVM (بلوغ آزمایشگاهی تخمک)

در زمانی که در خطر سندروم تحریک بیش از حد تخمدان قرار دارند، معمولا از این روش استفاده می‌شود؛ به این صورت که تخمک‌های نابالغ از تخمدان خارج و در محیط آزمایشگاه بالغ می‌شوند.

آی وی ام برای چه افرادی بیشتر مطرح می‌شود؟

در IVM، تخمک‌های نابالغ از تخمدان برداشت شده و در آزمایشگاه به بلوغ می‌رسند. این روش می‌تواند در شرایط خاص، از جمله برخی بیماران مبتلا به PCOS یا افرادی که کاهش میزان تحریک هورمونی برای آنها اهمیت دارد، مطرح شود. با این حال، IVM جایگزین عمومی IVF استاندارد برای همه بیماران نیست و انتخاب آن به شرایط بیمار و تجربه مرکز درمانی بستگی دارد.

PRP (پلاسمای غنی از پلاکت)

تزریق پلاسمای غنی از پلاکت به تخمدان‌ها، که حاوی فاکتورهای رشد است، باعث تقویت و بهبود کیفیت تخمک‌ها خواهد شد.

PRP (پلاسمای غنی از پلاکت)

القا یا تحریک تخمک‌گذاری برای چه کسانی مناسب است؟

اگر تخمک‌گذاری نمی‌کنید یا برای باردار شدن مشکل دارید، ممکن است پزشک شما با کمک روش‌های نوین تحریک یا القای تخمک گذاری به شما کمک کند. با این حال، القای تخمک‌گذاری ممکن است برای همه مناسب نباشد.

القای تخمک‌گذاری یکی از موفق‌ترین و کم‌خطرترین درمان‌های باروری است، به خصوص هنگامی که همراه با نظارت و زمان‌بندی مناسب انجام شود. موفقیت این روش حد زیادی به عواملی مانند سن، علل زمینه‌ای ناباروری و پایبندی به برنامه درمانی بستگی دارد.

در زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلی‌کیستیک یا سیکل‌های نامنظم، القای تخمک‌گذاری در ۸۰٪ موارد منجر به تخمک‌گذاری می‌شود. میزان بارداری در هر سیکل می‌تواند از ۱۰٪ تا ۲۵٪ باشد که در چندین سیکل افزایش می‌یابد.

معمولا پزشک متخصص در موارد زیر القای تخمک گذاری را به زنان توصیه می‌کند:

  • زنانی که ناباروری بدون علت مشخص دارند.
  • زنانی که چرخه‌های قاعدگی طولانی، نامنظم یا نادر دارند.
  • زنانی که خود به خود تخمک‌گذاری نمی‌کنند.
  • زوج‌هایی که ناباروری آن‌ها به دلیل عامل مردانه نیست.

درمان القای تخمک‌گذاری برای موارد زیر توصیه نمی‌شود:

  • زنانی که انسداد لوله‌های فالوپ یا آسیب شدید لوله فالوپ دارند.
  • آن دسته از زنانی که اندومتریوز شدید دارند.
  • زوج‌هایی که تعداد اسپرم کم یا تحرک/مورفولوژی اسپرم ضعیفی دارند.

مطلب پیشنهادی: اندومتریوز چیست؟[علت‌،علائم،عوامل،روش‌ پیشگیری،درمان و…]


نکات مهم در این زمینه

  • انتخاب بهترین روش درمان یا حتی انتخاب دارو و دوز مصرف باید با توجه به شرایط خاص هر زوج و همچنین تحت نظر پزشک متخصص باشد.
  • تحریک تخمک‌گذاری باید تحت نظر پزشک و با دقت انجام شود؛ چرا که در غیر این صورت می‌تواند عوارض زیادی برای فرد به همراه داشته باشد.
  • روش‌های نوین تحریک تخمک‌گذاری همچنان در حال توسعه و بهبود هستند و احتمالا در آینده روش‌های نوین بهتری وجود خواهند داشت.
  • در نظر داشته باشید که با انجام منظم سونوگرافی برای نظارت بر رشد فولیکول و تعیین زمان بهینه برای القای تخمک‌گذاری و تلقیح یا IVF می‌توان نتیجه بهتری گرفت.

تحریک تخمک گذاری

سندرم تحریک بیش از حد تخمدان (OHSS) چیست؟

یکی از عوارض مهم تحریک تخمدان، به‌ویژه در درمان‌هایی که از داروهای تزریقی استفاده می‌شود، سندرم تحریک بیش از حد تخمدان یا OHSS است. در این وضعیت تخمدان‌ها بیش از حد به داروها پاسخ می‌دهند و بزرگ می‌شوند و در موارد شدید، تجمع مایع در شکم و اختلالات مهم دیگری ایجاد می‌شود. خطر OHSS در افرادی که پاسخ تخمدانی بالایی دارند، از جمله برخی زنان مبتلا به PCOS، بیشتر است.

علائم هشدار OHSS

براساس تحقیقات کالج متخصصان زنان و زایمان بریتانیا علائمی مانند افزایش قابل‌توجه نفخ و درد شکم، تهوع و استفراغ شدید، کاهش ادرار، افزایش سریع وزن، سرگیجه یا تنگی نفس بعد از تحریک تخمدان نیاز به ارزیابی پزشکی دارد. موارد شدید OHSS می‌توانند به مراقبت بیمارستانی نیاز داشته باشند.

برای درمان نازایی چه بخوریم؟

تغذیه مناسب می‌تواند بخشی از مراقبت قبل از بارداری باشد. مصرف کافی سبزیجات، میوه‌ها، غلات کامل، حبوبات، منابع پروتئینی مناسب و چربی‌های غیراشباع و دریافت کافی اسیدفولیک از اصول مهم تغذیه در دوران پیش از بارداری است.

برای درمان نازایی چه بخوریم؟

اگر اضافه‌وزن، کمبود وزن یا الگوی تغذیه‌ای نامناسب وجود داشته باشد، اصلاح آن می‌تواند به بهبود وضعیت عمومی و در برخی افراد به منظم‌تر شدن عملکرد تولیدمثل کمک کند. اما مصرف غذاهای خاص، دمنوش‌ها یا مکمل‌ها نباید جایگزین بررسی علت ناباروری و درمان اختصاصی آن شود.

سوالات متداول 

آیا لتروزول برای تحریک تخمک‌گذاری بهتر از کلومیفن است؟

در زنان مبتلا به PCOS که ناباروری آنها به دلیل عدم تخمک‌گذاری است و عامل ناباروری دیگری وجود ندارد، راهنمای بین‌المللی PCOS لتروزول را به‌عنوان درمان دارویی خط اول توصیه می‌کند و مطالعات نیز در این گروه نتایج بهتری برای بارداری و تولد زنده نسبت به کلومیفن نشان داده‌اند.

چند روز بعد از آمپول تحریک تخمک‌گذاری باید رابطه داشت؟

زمان رابطه، IUI یا سایر اقدامات به نوع دارو، اندازه و تعداد فولیکول‌ها و زمان تعیین‌شده برای تخمک‌گذاری بستگی دارد؛ بنابراین زمان‌بندی باید بر اساس پایش چرخه و دستور پزشک انجام شود. در برخی پروتکل‌ها از داروی Trigger برای تعیین زمان بلوغ نهایی و آزاد شدن تخمک استفاده می‌شود.

آیا تحریک تخمک‌گذاری باعث چندقلویی می‌شود؟

بله، مخصوصاً داروهای تزریقی گنادوتروپین می‌توانند احتمال بارداری چندقلویی را افزایش دهند. به همین دلیل تعداد و رشد فولیکول‌ها در طول درمان باید کنترل شود و اگر پاسخ تخمدان بیش از حد باشد، پزشک ممکن است چرخه را تغییر دهد یا متوقف کند.

آیا PCOS با تحریک تخمک‌گذاری قابل درمان است؟

تحریک تخمک‌گذاری می‌تواند در زنان مبتلا به PCOS که دچار عدم تخمک‌گذاری هستند به ایجاد تخمک‌گذاری و افزایش شانس بارداری کمک کند، اما خود PCOS را «برای همیشه درمان» نمی‌کند. انتخاب دارو بر اساس شرایط فرد انجام می‌شود و لتروزول در این گروه درمان دارویی خط اول محسوب می‌شود.

برای درمان مشکلات ناباروری می‌توانید دکتر انیس قاسمی راد را انتخاب کنید. ایشان تمامی خدمات درمانی و جراحی زنان و تمامی خدمات قبل،حین و بعد از بارداری را به بانوان کرمانی ارائه می دهند. برای رزرو نوبت یا مشاوره آنلاین، با شماره 03432224453 تماس بگیرید.

ثبت دیدگاه

اموزش رزرو نوبت