وقتی که یائسه می‌شوید، علائمی زیادی دارید که به کمک آن‌ها متوجه شروع یائسگی خواهید شد؛ احتمالا با شروع یائسگی گرگرفتگی، خشکی واژن و افزایش وزن را تجربه خواهید کرد؛ اما یک علامت دیگر یائسگی هم است که باید به این لیست اضافه شود و آن چیزی نیست جز پوکی استخوان! کاهش استروژن در دوران گذار یائسگی و سال‌های پس از آن می‌تواند سرعت از دست رفتن توده استخوانی را افزایش دهد و در نتیجه خطر پوکی استخوان و شکستگی‌های ناشی از آن بیشتر شود. با این حال، همه زنان یائسه به پوکی استخوان مبتلا نمی‌شوند و عواملی مانند سن، سابقه خانوادگی، وزن بدن، فعالیت بدنی، تغذیه و برخی داروها نیز در این خطر نقش دارند.

در این مقاله در مورد یائسگی و پوکی استخوان، پیشگیری و روش‌های درمان اطلاعاتی را در اختیار شما قرار می‌دهیم.

یائسگی –> کاهش استروژن –> افزایش سرعت تحلیل استخوان –> افزایش خطر پوکی استخوان

آیا یائسگی زودرس منجر به پوکی استخوان می‌شود؟

معمولا یک درصد از زنان دچار یائسگی زودرس می‌شوند؛ برخی از این‌ها نسبت به سایر زنان دیگر بیشتر در معرض پوکی استخوان هستند. به همین دلیل پوکی استخوان در زنانی که یائسگی زودرس را تجربه می‌کنند؛ شایع‌تر است.

استخوان‌های شما بافت‌های زنده و در حال رشدی هستند که دائما خود را بازسازی می‌کنند و وقتی جوان هستید، به سرعت بازسازی می‌شوند. با این حال، از دهه ۳۰ زندگی به بعد، مقداری از استخوان‌های بدن تحلیل می‌روند و نمی‌توانند به سرعت گذشته خود را بازسازی کنند، که باعث از دست دادن توده استخوانی می‌شود. این موضوع معمولا به دلیل افزایش هورمون استروژن یا حتی کمبود این هورمون در بدن رخ می‌دهد. عامل اصلی که باعث پوکی استخوان پس از یائسگی می‌شود، کمبود سطح استروژن است.

استروژن چرخه قاعدگی شما را تنظیم می‌کند و از شما در برابر از دست دادن استخوان محافظت می‌کند. اما وقتی وارد مرحله یائسگی می‌شوید، بدن شما تولید استروژن خود را کند می‌کند و پوکی استخوان را تجربه خواهید کرد.

معمولا پوکی استخوان علاوه بر یائسگی زودرس می‌تواند به دلایل زیر هم رخ دهد:

• سابقه خانوادگی پوکی استخوان
• بدن لاغراندام
• رژیم غذایی کم ویتامین D و کلسیم
• سبک زندگی بی‌تحرک
• مصرف دخانیات
• استفاده طولانی مدت از داروهای خاص مانند استروئیدها و…

مطالب پیشنهادی: همه چیز درباره دوران یائسگی؛ از علائم شروع یائسگی تا  راهکارهایی برای داشتن زندگی بهتر

چرا استروژن روی استخوان اثر دارد؟

استروژن نقش مهمی در حفظ تراکم و استحکام استخوان‌ها دارد. استخوان‌ها بافتی زنده هستند و در طول زندگی به‌طور مداوم در حال بازسازی‌اند؛ بخشی از سلول‌های استخوانی بافت قدیمی را تجزیه می‌کنند و سلول‌های دیگر استخوان جدید می‌سازند. استروژن به حفظ تعادل میان این دو فرآیند کمک می‌کند و تا حدی سرعت تحلیل استخوان را کنترل می‌کند.

با نزدیک شدن به یائسگی، سطح استروژن کاهش می‌یابد. در نتیجه، روند تحلیل استخوان می‌تواند از روند ساخت استخوان سریع‌تر شود و به‌تدریج تراکم و استحکام استخوان کاهش پیدا کند. به همین دلیل، سال‌های اطراف یائسگی و پس از آن از دوره‌های مهم برای توجه به سلامت استخوان‌ها و پیشگیری از پوکی استخوان هستند.

البته کاهش استروژن به‌تنهایی تعیین‌کننده ابتلا به پوکی استخوان نیست. عواملی مانند سن، سابقه خانوادگی، وزن بدن، میزان فعالیت بدنی، دریافت کلسیم و ویتامین D، مصرف سیگار و برخی داروها نیز می‌توانند بر سلامت استخوان تأثیر بگذارند.

از کجا بفهمیم پوکی استخوان داریم؟

علائم پوکی استخوان پس از یائسگی

علائم پوکی استخوان پس از یائسگی معمولا نامحسوس هستند. در نتیجه، این وضعیت می‌تواند بدون اطلاع بیمار بدتر شود. زنان یائسه‌ای که پوکی استخوان دارند معمولا متوجه این موضوع نمی‌شوند و در اغلب موارد آن‌ها فقط پس از تجربه شکستگی از وضعیت خود مطلع خواهند شد.

در بیشتر موارد، شکستگی‌های مربوط به پوکی استخوان پس از یائسگی می‌تواند قسمت‌های خاصی از بدن مانند ستون فقرات، مچ دست، بازوها و لگن را تحت تأثیر قرار دهد. علائم پوکی استخوان پس از یائسگی مشابه علائم پوکی استخوان در هر فردی به طور کلی است که شامل موارد زیر است:

• درد و کبودی (بی دلیل یا حتی به دلیل ضربه خوردن به قسمت‌های خاص بدن)
• درد ناگهانی کمر هنگام خم شدن برای برداشتن چیزی

از سوی دیگر، چندین علامت یائسگی که ممکن است همزمان با علائم پوکی استخوان رخ دهند عبارتند از:

• اضطراب بیش از حد
• نوسانات خلقی
• احساس گرمای ناگهانی در قسمت بالای بدن (گرگرفتگی).
• سردرد
• تغییر در دوره‌های قاعدگی
• سفتی مفاصل
• خشکی واژن
• عرق شبانه
• کاهش میل جنسی | بهترین مکمل های تقویت قوای جنسی مردان و زنان
• تپش قلب

آیا می‌توان از پوکی استخوان در یائسگی پیشگیری کرد؟

همان‌طور که می‌دانید یائسگی زمانی رخ می‌دهد که فرد دیگر توان باروری نداشته باشد. در سال‌های منتهی به یائسگی، تولید استروژن در بدن شما کاهش می‌یابد و منجر به انواع تغییرات جسمی و عاطفی می‌شود که ممکن است شامل قاعدگی‌های نامنظم، گرگرفتگی یا نوسانات خلقی باشد.

این کاهش استروژن همچنین ممکن است باعث برخی از بیماری‌ها مانند پوکی استخوان شود. اکثر زنانی که بعد از یائسگی دچار پوکی استخوان می‌شوند، می‌توانند با انجام فعالیت‌های بدنی (انجام تمرینات بدنسازی مانند بلند کردن وزنه‌های سبک، پیاده‌روی، دویدن، بالا رفتن از پله‌ها، تنیس یا حتی رقص)، داشتن یک رژیم غذایی سالم با کلسیم و ویتامین D کافی، اجتناب از مصرف بیش از حد الکل و عدم استعمال دخانیات، سلامت استخوان‌های خود را حفظ کنند. همچنین ورزش کردن نقش مهمی در حفظ سلامت استخوان‌ها دارد. ورزش قدرت عضلات، تعادل و تناسب اندام را بهبود می‌بخشد و خطر پوکی استخوان را کاهش می‌دهد. توصیه می‌شود که در بیشتر روزهای هفته، ۳۰ تا ۴۰ دقیقه فعالیت بدنی داشته باشید.

شما با انجام اقداماتی می‌توانید روند پوکی استخوان در یائسگی را به تاخیر بیاندازید. درچنین شرایطی ممکن است پزشک داروهای مختلفی برای شما تجویز کند؛ اما بااین‌حال با رعایت موارد زیر هم می‌توانید از پوکی استخوان در یائسگی پیشگیری کنید:

• مصرف لبنیات
• مصرف ماهی قزل آلا
• مصرف منابع غذایی حاوی کلسیم
• پرهیز از مصرف سیگار و الکل
• قرار گرفتن در معرض نور خوشید

درمان پوکی استخوان در یائسگی چگونه است؟

۱. اصلاح سبک زندگی و تأمین کلسیم و ویتامین D

تغذیه مناسب و فعالیت بدنی بخش مهمی از مراقبت از استخوان‌ها هستند، اما در فردی که پوکی استخوان و خطر بالای شکستگی دارد، معمولاً جایگزین داروی اختصاصی پوکی استخوان نمی‌شوند.

دریافت کافی کلسیم و ویتامین D، انجام تمرینات تحمل‌کننده وزن و تمرینات مقاومتی، حفظ قدرت عضلات و تعادل، ترک سیگار و محدود کردن مصرف الکل می‌تواند به حفظ سلامت استخوان و کاهش خطر زمین‌خوردن کمک کند. کلسیم و ویتامین D همچنین در افرادی که داروی پوکی استخوان دریافت می‌کنند، معمولاً به‌عنوان بخشی از برنامه درمانی مورد توجه قرار می‌گیرند. همچنین می‌توانید ویتامین D را از تخم‌مرغ، ماهی‌های چرب مانند ماهی سالمون، غلات و شیر غنی‌شده با ویتامین D و همچنین از مکمل‌ها دریافت کنید.)

۲. بیس‌فسفونات‌ها؛ یکی از درمان‌های اصلی پوکی استخوان

• تجویز داروهای پوکی استخوان برای بیمار توسط پزشک:

در زنان یائسه‌ای که به دلیل پوکی استخوان یا عوامل دیگر در معرض خطر بالای شکستگی قرار دارند، بیس‌فسفونات‌ها از گزینه‌های اصلی درمان هستند. داروهایی مانند آلندرونات، ریزدرونات و زولدرونیک اسید با کاهش سرعت تحلیل استخوان به حفظ تراکم استخوان و کاهش خطر شکستگی کمک می‌کنند. راهنمای Endocrine Society بیس‌فسفونات‌ها را از گزینه‌های خط اول برای بسیاری از زنان یائسه با خطر بالای شکستگی می‌داند.

انتخاب نوع دارو به شرایط فرد بستگی دارد؛ برای مثال برخی داروها به‌صورت خوراکی و برخی به‌صورت تزریقی یا وریدی استفاده می‌شوند. مدت مصرف نیز برای همه افراد یکسان نیست و پس از چند سال، پزشک باید مجدداً خطر شکستگی را ارزیابی کند تا مشخص شود ادامه درمان، تغییر دارو یا وقفه موقت در مصرف برخی بیس‌فسفونات‌ها مناسب است یا خیر.

۳. دنوزوماب

دنوزوماب یکی دیگر از داروهای مؤثر برای زنان یائسه‌ای است که خطر بالای شکستگی دارند و می‌تواند به‌عنوان یک گزینه درمانی مورد استفاده قرار گیرد. این دارو به‌صورت تزریق زیرجلدی، معمولاً هر شش ماه یک‌بار، تجویز می‌شود.

یک نکته مهم درباره دنوزوماب این است که نباید مصرف آن خودسرانه قطع یا به تأخیر انداخته شود. در صورت توقف درمان، معمولاً باید برنامه‌ای برای ادامه درمان با یک داروی مناسب دیگر در نظر گرفته شود؛ زیرا قطع دنوزوماب بدون درمان جایگزین می‌تواند باعث افزایش سریع روند تحلیل استخوان و افزایش خطر شکستگی شود.

۴. داروهای استخوان‌ساز برای افراد با خطر بسیار بالای شکستگی

اگر فرد دچار پوکی استخوان شدید، شکستگی‌های متعدد یا به‌خصوص شکستگی‌های مهره‌ای باشد، ممکن است درمان‌های استخوان‌ساز (Anabolic) مانند تری‌پاراتاید، آبالوپاراتاید یا روموسوزوماب مورد توجه قرار گیرند.

این داروها برای همه بیماران مبتلا به پوکی استخوان لازم نیستند و معمولاً برای افرادی مطرح می‌شوند که خطر شکستگی بسیار بالایی دارند. پس از پایان دوره درمان با برخی از این داروها نیز معمولاً لازم است درمان ضدجذب استخوان ادامه پیدا کند تا دستاورد به‌دست‌آمده در تراکم استخوان حفظ شود.

۵. آیا هورمون‌درمانی یائسگی برای پوکی استخوان مفید است؟

هورمون‌درمانی یائسگی می‌تواند از کاهش توده استخوانی و خطر شکستگی در برخی زنان جلوگیری کند و برای زنانی که همزمان علائم یائسگی مانند گرگرفتگی دارند ممکن است گزینه مناسبی باشد. با این حال، انتخاب هورمون‌درمانی به سن، زمان شروع یائسگی، علائم، سابقه پزشکی و عوامل خطر فرد بستگی دارد و معمولاً صرفاً برای درمان پوکی استخوان به‌عنوان اولین انتخاب در همه افراد استفاده نمی‌شود.

اگر فقط برای پیشگیری از پوکی استخوان از هورمون درمانی استفاده می‌کنید، حتما با پزشک خود در این باره صحبت کنید تا بتوانید مزایای هورمون درمانی را بسنجید و سایر داروهی مفید را برای درمان پوکی استخوان در نظر بگیرید. در صورت نیاز، پزشک شما می‌تواند درمان‌های مختلفی را برای کمک به پیشگیری از پوکی استخوان تجویز کند.

مطلب پیشنهادی : راهکارهای جایگزین برای هورمون‌درمانی در یائسگی؛ به جای هورمون درمانی چه کنیم؟

سخن پایانی

یائسگی و پوکی استخوان ارتباط مستقیمی باهم دارند و بسیاری از زنان پس از یائسگی پوکی استخوان را تجربه می‌کنند؛ بااین‌حال با اصلاح سبک زندگی و مصرف برخی از داروها می‌توان از پوکی استخوان در یائسگی پیشگیری کرد. ممکن است بخواهید با پزشک خود در مورد انواع داروهای هورمونی یا غیر هورمونی برای درمان صحبت کنید. حتی هورمون درمانی می‌تواند به کنترل علائم یائسگی، به ویژه گرگرفتگی و تعریق شبانه هم کمک کند. با این حال، ممکن است برای زنانی که شرایط پزشکی خاصی دارند، به ویژه کسانی که در معرض خطر سرطان سینه، سکته مغزی، حمله قلبی یا لخته شدن خون هستند، گزینه مناسبی نباشد.

به یاد داشته باشید که نحوه درمان پوکی استخوان در یائسگی به سلامت کلی زن بستگی دارد، به همین دلیل است که باید در مورد درمان‌های مناسب برای خود با یک پزشک متخصص مشورت کنید. اگر دچار چنین مشکلی هستید، پیشنهاد ما این است که با دکتر انیس قاسمی راد در کرمان مشورت داشته باشید. ایشان باتوجه به سن و علائم شما و به عنوان بهترین پزشک زنان و زایمان در کرمان بهترین راهکارهای درمانی را برای شما درنظر می‌گیرند.