اینکه برخی از زنان زایمان خود را یک تجربه ضربه روانی یا تروما توصیف میکنند، موضوعی است که در سالهای اخیر به شکل فزایندهای مورد توجه جامعه پزشکی، روانشناسی و سلامت عمومی قرار گرفته است. این پدیده که گاهی اوقات از آن با عنوان ترومای زایمان یاد میشود، بسیار پیچیده و چندوجهی است و صرفا به درد جسمی محدود نمیشود، بلکه ممکن است آسیبهای روحی روانی را برای فرد به همراه داشته باشد. در این مقاله از وب سایت دکتر انیس قاسمی راد، بهترین متخصص زنان در کرمان، قصد داریم به بررسی این موضوع بپردازیم. اگر اخیرا تجربه زایمان داشتهاید و احساس ناکافی بودن یا رنج و افسردگی دارید، این مطلب برای شما نوشته شده است. پس با ما همراه باشید.
دلائل افسردگی یا ضربه روانی زنان پس از زایمان
در اینجا برخی از این دلائل را باهم مرور میکنیم.
۱. فقدان کنترل و خودمختاری
یکی از بزرگترین عوامل ترومازا، احساس ناتوانی و سلب اختیار در طول فرآیند زایمان است.
- تصمیمگیری یکطرفه: زمانی که مادر احساس میکند تیم پزشکی (پزشک، ماما، پرستاران) بدون مشورت یا توضیح کافی، تصمیماتی را در مورد بدن او اتخاذ میکنند (مثلا پاره شدن کیسه آب، تغییر ناگهانی در روند درمانی، یا تجویز داروها).
- عدم آزادی حرکت: در برخی محیطهای درمانی، مادر مجبور است برای مدت طولانی در حالت درازکش (به پشت) باقی بماند، که این حالت نه تنها درد را بیشتر میکند، بلکه احساس آسیبپذیری را افزایش میدهد.
- محدودیتهای ارتباطی: عدم امکان برقراری ارتباط موثر با شریک زندگی یا همراه در اتاق زایمان یا …
مطلب پیشنهادی: محاسبه هفته بارداری و تاریخ دقیق زایمان در کرمان
۲. تجربههای درد فیزیکی شدید و مدیریت ناکافی آن
اگرچه زایمان ذاتا تجربهای همراه با درد است و نحوه مواجهه با این درد میتواند ترومازا باشد.
- درد غیرقابل تحمل: در صورتی که مادر به دلایل پزشکی یا شخصی، از روشهای کنترل درد (مثل اپیدورال) استفاده نکند یا روش انتخابیاش مؤثر نباشد، شدت درد میتواند از آستانه تحمل روانی عبور کرده و به مرحله تروما برسد.
- برخورد خشن یا بیتفاوت: در مواردی که مادر احساس میکند پرسنل درمانی با بدن او با خشونت، عجولانه یا بیتوجهی رفتار میکنند (مثلاً فشار آوردن شدید بر شکم بدون توضیح، یا عدم رسیدگی فوری به نیازهای اضطراری)، این امر به آسیب روانی میافزاید.
استفاده از کپسول گل مغربی برای زایمان طبیعی:
نحوه مصرف کپسول گل مغربی برای زایمان طبیعی معمولاً از هفته 37 بارداری آغاز میشود، زمانی که بدن مادر برای شروع فرآیند زایمان آماده است. این کپسول میتواند به دو صورت خوراکی یا واژینال مصرف شود که نوع مصرف باید تحت نظر و توصیه پزشک متخصص باشد. مصرف خوراکی معمولاً بهصورت روزانه با دوز تعیین شده از طرف پزشک انجام میشود، در حالی که مصرف واژینال معمولاً برای نرم شدن دهانه رحم کاربرد دارد. دوز مصرفی و روش استفاده به شرایط خاص مادر، وضعیت بارداری و نظر پزشک بستگی دارد، بنابراین مشاوره پزشکی پیش از استفاده از این مکمل ضروری است.
۳. ترس از مرگ یا آسیب جدی
ترس از آسیب دیدن خود یا نوزاد، یکی از قویترین محرکهای تروما است.
- اورژانسهای پزشکی: بروز ناگهانی شرایط اضطراری مانند خونریزی شدید، افت ضربان قلب جنین، نیاز به سزارین فوری یا مشکلات تنفسی نوزاد، میتواند کل تجربه را به یک موقعیت نجات تبدیل کند.
- ارتباطات نامناسب: استفاده پزشک از لحن هشداردهنده و اضطرابآور (باید همین الان این کار را انجام دهیم وگرنه…) به جای انتقال آرام اطلاعات، ترس مادر را تشدید میکند.
۴. تجربه مداخلات پزشکی غیرضروری یا آسیبزا
برخی مداخلات پزشکی که به نظر روتین میآیند، میتوانند برای مادر ترومازا باشند، بهخصوص اگر بدون رضایت آگاهانه و کامل انجام شوند.
- اپیزیوتومی (برش پرینه): اگر این برش بدون دلیل پزشکی واضح و بدون اطلاع قبلی انجام شود، میتواند بسیار دردناک و آسیبزننده باشد.
- استفاده از فورسپس یا وکیوم: این مداخلات اغلب با درد شدید و احساس له شدن همراه هستند و در صورت عدم موفقیت یا برخورد خشن، خاطرهای ناگوار باقی میگذارند.
- سزارین اورژانسی: اگرچه گاهی نجاتبخش است، اما تجربه ناگهانی بیهوشی، برش شکم، و دیدن نوزاد در شرایطی که مادر کاملاً هوشیار نیست، میتواند بسیار آشفتهکننده باشد. برای دانستن اینکه چند لایه در سزارین برش میخورد روی متن کلیک کنید.
۵. نادیده گرفتن یا کوچک شمردن تجربه مادر
یکی از جنبههای مهم تروما، تأیید نشدن تجربه فرد است.
- جمله “زایمان همین است”: مادرانی که درد و ترس خود را بیان میکنند و با پاسخهایی نظیر “همهی خانمها این را تحمل میکنند” یا “سخت نگیر، فقط چند ساعت است” مواجه میشوند، احساس تنهایی و بیارزشی میکنند. این نادیده گرفتن احساسات، زمینه را برای PTSD (اختلال استرس پس از سانحه) فراهم میکند.
- تمرکز صرفا بر نوزاد: در حالی که سلامت نوزاد اولویت دارد، نادیده گرفتن کامل وضعیت روحی مادر در طول فرآیند، وی را به یک “وسیله” برای تولد تبدیل میکند، نه یک انسان فعال در فرآیند.
پیامدهای ترومای زایمان چیست؟
ترومای زایمان میتواند منجر به عوارض روانی بلندمدت شود که شامل موارد زیر است:
اختلال استرس پس از سانحه زایمان (PTSD)
شامل کابوسهای شبانه، فلشبک (مرور مداوم خاطرات دردناک)، اجتناب از هرگونه یادآوری زایمان، و تحریکپذیری شدید.
افسردگی پس از زایمان (PPD)
اگرچه با افسردگی پس از زایمان متفاوت است، اما ترومای زایمان یکی از قویترین عوامل خطرزای آن محسوب میشود.
مشکل در دلبستگی با نوزاد
در برخی موارد، مادر ممکن است از نوزاد فاصله بگیرد، زیرا زایمان (که باید پیوند مادر و کودک باشد) با تجربهای منفی پیوند خورده است.
اجتناب از زایمانهای بعدی
بسیاری از این مادران در صورت امکان، از بارداری و زایمان مجدد واهمه دارند.
راهکارهای پیشگیری از تروما یا ضربه روانی در زایمان
بااینکه تروما یا ضربه روانی در درصد قابل توجهی از زنان برای زایمان اتفاق میافتد اما در برخی از موارد میتوان با راهکارهای مختلفی جلوی این اتفاق را گرفت. به طورکلی با تمرکز بر این استراتژیها، میتوان تجربه زایمان را از یک واقعه بالقوه ترومازا به یک تجربه قدرتمند و مثبت تبدیل کرد که مادر با احساس موفقیت و امنیت آن را به یاد بیاورد.
مراقبتهای قبل از بارداری در کرمان اولین گام برای داشتن یک بارداری سالم و زایمانی ایمن است. پس از این مرحله، آموزش و برنامهریزی فعال پیش از زایمان اهمیت ویژهای پیدا میکند.
۱. آموزش و برنامهریزی فعال پیش از زایمان (مادر)
- کلاسهای آمادگی زایمان: شرکت در کلاسهایی که نه تنها تکنیکهای تنفسی، بلکه جنبههای روانی و حقوق مادر در اتاق زایمان را آموزش میدهند.
- انتخاب تیم درمانی: همکاری با پزشک یا مامایی که رویکرد حمایتکننده و مبتنی بر شواهد (Evidence-Based) دارد و به خودمختاری مادر احترام میگذارد.
- نوشتن برنامه زایمان: این برنامه باید شامل اولویتها، ترجیحات برای کنترل درد و محدودیتها باشد. این سند یک ابزار ارتباطی قدرتمند با تیم درمانی است.
- وجود یک همراه آگاه: حضور یک همراه (همسر، دوست یا ماما همراه) که بهطور کامل در جریان خواستههای مادر باشد و بتواند در صورت لزوم، از او دفاع کند و اطمینان خاطر دهد.
۲. تضمین خودمختاری و مشارکت مادر (در محیط درمانی)
- رضایت آگاهانه واقعی: اطمینان از اینکه مادر قبل از هر مداخله مهمی (مانند اپیزیوتومی، اپیدورال یا القای زایمان)، پیامدهای آن را کاملا درک کرده و آگاهانه رضایت داده است.
- پشتیبانی مداوم: حضور یک همراه یا ماما در تمام طول زایمان، بهشدت سطح استرس را کاهش داده و احساس کنترل را به مادر بازمیگرداند.
- اختیار در حرکت: تشویق مادر به استفاده از وضعیتهای مختلف زایمان (ایستاده، چهار دست و پا، نشسته) به جای تحمیل حالت درازکش.
۳. ارتقاء ارتباطات و مهارتهای نرم پرسنل
- آموزش همدلی: آموزش به کادر درمانی برای برقراری ارتباط احترامآمیز، توضیح شفاف مراحل، و استفاده از زبان مثبت در زمان استرس.
- نظارت با احترام: حتی در شرایط اورژانسی، پزشکان باید سعی کنند مادر را از آنچه رخ میدهد آگاه سازند و از او درخواست همکاری کنند، نه فقط دستور دهند.
- استفاده از لمس حمایتی: لمسهای آرام و اطمینانبخش (مانند گرفتن دست یا نوازش شانه) میتواند در لحظات سخت زایمان، تأثیر روانی آرامبخشی داشته باشد.
۴. حمایت روانی پس از زایمان
- بررسی و گفتگو: مراکز درمانی باید فضایی امن فراهم کنند تا مادر بتواند پس از زایمان (نه لزوماً روز اول، بلکه چند هفته بعد) در مورد تجربهاش صحبت کند و احساساتش شنیده شود.
- غربالگری PTSD: غربالگری منظم برای علائم PTSD پس از زایمان ضروری است تا زنانی که نیاز به حمایت روانی تخصصی دارند، به سرعت شناسایی و ارجاع داده شوند.
مطلب پیشنهادی: زایمان طبیعی بعد از سزارین در کرمان
سخن پایانی
مطالعه نکات و ترفندها:
- اگر شما هم جزء افرادی هستید که پس از زایمان ضربه روانی یا تروما را تجربه میکنید ، این مقاله را بخوانید.
- اینکه درصد قابل توجهی از زنان زایمان خود را یک تجربه ضربه روانی یا تروما توصیف میکنند، یک واقعیت تلخ و پیچیده در حوزه سلامت مادر و نوزاد است که فراتر از درد جسمی عادی زایمان به شمار میرود و ریشه در احساسات، نحوه تعاملات پزشکی و از دست دادن کنترل دارد.
- ترومای زایمان صرفا یک واقعه دردناک نیست؛ بلکه یک تجربه روانی-جسمی است که در آن مادر احساس میکند از نظر روحی، فیزیکی و خودمختاری مورد حمله قرار گرفته یا نادیده گرفته شده است. راهکار اصلی برای کاهش این آمار، ایجاد محیطهای حمایتی، افزایش آموزش به مادران در مورد روند زایمان، و حفظ اختیار و احترام به تصمیمات مادر در اتاق زایمان است.
تجربه یک زایمان راحت و آسوده با کمک گرفتن از دکتر انیس قاسمی راد:
- تجربههای درد فیزیکی شدید و مدیریت ضعیف آن، فقدان کنترل و سلب خودمختاری و ارتباطات ضعیف و فضای روانی نامناسب و حتی بسیاری از دلائل دیگ باعث میشوند که برخی از زنان تروما یا ضربه روانی را پس از زایمان تجربه کنند. در بسیاری از جوامع، حضور یک ماما همراه که وظیفه پزشکی ندارد، اما از نظر عاطفی، اطلاعاتی و فیزیکی حامی مادر است، میتواند نرخ تروما را به شکل چشمگیری کاهش دهد.
- انیس قاسمی راد در این زمینه میتواند به شما کمک کند. ایشان تمامی خدمات درمانی و جراحی زنان و تمامی خدمات قبل، حین و بعد از بارداری را به بانوان کرمانی ارائه می دهند. بنابراین اگر شما احساس میکنید که پس از زایمان تروما را تجربه میکنید، برای رزرو نوبت یا مشاوره آنلاین، با شماره 03432224453 تماس بگیرید.
رزرو نوبت یا تماس تلفنی با مطب دکتر قاسمی راد:
- تماس تلفنی و نوبت آنلاین: حتی اگر ساکن کرمان یا شهرهای اطراف نیستید، برای نوبت آنلاین و مشاوره با دکتر انیس قاسمی راد میتوانید شماره 03432224453 تماس بگیرید.
- مراجعه حضوری: همچنین اگر مایل به مراجعه حضوری هستید، میتوانید از شنبه تا چهارشنبه به جز دوشنبه ها از ساعت 16 تا 21 دوشنبه های صبح از ساعت 9 تا 12.5 به آدرس کرمان خیابان جهاد حدفاصل کوچه ۱و۳ ساختمان پزشکان ثامن الحجج طبقه ۵ واحد ۳ مراجعه نمایید.